|
Lịch sử nghệ thuật Múa
rối Việt Nam:
 Múa
rối là loại h́nh nghệ thuật sân khấu
dân gian truyền thống có từ lâu đời
của các dân tộc sinh sống trên đất
nước Việt Nam, nó ra đời và tồn
tại cùng với nền văn minh lúa nước
từ thời các vua Hùng dựng nước.
Song dấu ấn của nghệ thuật múa
rối nước c̣n lại đến ngày
nay mà chúng ta nhận biết được là
vào đời vua Lư Nhân Tông năm 1121, trên bia
Sùng Thiện Diên Linh đặt tại chùa Long
Ðọi, xă Đội Sơn, huyện Duy Tiên,
tỉnh Hà Nam. Văn bia chùa Đọi có ghi nhân
dân biểu diễn các tṛ diễn Rối nước
để mừng thọ Vua.
Do điều kiện tự
nhiên và công việc nông nghiệp của người dân Việt Nam gần gũi và gắn
bó với nước, chính những người nông dân chân lấm tay bùn này đă sáng
tạo ra nghệ thuật Rối nước. Họ thường tổ chức diễn vào những ngày việc
đồng áng tạm xong, ngày xuân, những ngày mở hội. Người Pháp gọi môn
nghệ thuật này với những con rối duyên dáng là "Linh hồn của đồng
ruộng Việt Nam" và đánh giá: "Với sáng tạo và khám phá. Rối nước đáng
được xếp vào những h́nh thức quan trọng nhất của Sân Khấu Múa Rối".
Phương
thức nhờ nước để con rối hoạt động, nhờ nước giấu đi bộ máy và cách
điều khiển là sáng tạo tuyệt vời. Nước làm cho con rối sinh động, làm
cho chúng tươi tắn. Nước đă tham gia cùng diễn với con rối như một
nhận xét: "Nước cũng là một nhân vật của múa rối". Mặt nước như êm ả
với đàn vịt bơi, trở nên thơ mộng trong làn khói huyền ảo khi bầy tiên
nữ giáng trần múa hát. Nhưng mặt nước cũng sôi động trong những trận
chiến lửa, những con rồng vây vàng xuất hiện.
Báo Pháp viết: "Con rối được điều khiển
bằng sự khéo léo khó mà tưởng tượng. Con rối như có phép thuật điều
khiển". Đấy chính là sự tài t́nh, là điều hấp dẫn và sáng tạo của nghệ
thuật Múa rối nước.
Trước kia, rối nước chỉ diễn vào ban
ngày, ở ngoài trời. Không thấy sân khấu gắn bó ḥa quyện với phong
cảnh thiên nhiên như rối nước. Giữa thiên nhiên thơ mộng, khán giả có
cơ hội chiêm ngưỡng một loại h́nh nghệ thuật trong đó có đất, nước,
cây xanh, mây, gió, có lửa, có khói mờ vương toả, có cả mái đ́nh với
những hàng ngói đỏ... Thật sự là một sự ḥa hợp độc đáo của nghệ thuật,
thiên nhiên và con người.
 Lịch
sử Múa rối Việt Nam ghi nhận hai loại h́nh chính là Mùa rối cạn và Múa
rối nước. Rối cạn gồm nhiều h́nh thức như: Rối tay, Rối que ở Đồng
Minh (Hải Pḥng), Tế Tiêu (Hà Tây), Rối dây, Mộc Thầu Hư ở Cao Bằng,
Bắc Thái. Riêng Rối nước là loại h́nh dân gian độc đáo, chỉ có duy
nhất ở Việt Nam. |
